پژوهش یا تحقیق (به انگلیسی: Research).
پژوهش کردن، یک جستجوی منظم و هدفدار است؛ یعنی مراحلی دارد که باید به ترتیب طی شوند تا به نتیجه و هدف برسد؛به این مراحل (روش علمی) میگویند.
روش علمی به عنوان یک روش تحقیق تعریف شده است که در آن یک مشکل شناسایی می شود، داده های مربوطه جمع آوری شده و فرضیه از این داده ها فرموله شده است، و فرضیه به صورت تجربی تست می شود.
تاریخچه ی روش علمی
روش علمی توسط یک فرد اختراع نشده است، بلکه توسط دانشمندان و فیلسوفان مختلف در طول تاریخ توسعه یافته است. فرانسیس بیکن، رن دکارت و اسحاق نیوتن همه در توسعه روش علمی کمک کردند. آنها مقالاتی نوشتند و در مورد نحوه استفاده از آزمایشات و تغییر متغیرها توضیح دادند که میتوان به تعیین اینکه آیا یک حدس (یا فرضیه) درست است یا نه پرداخت.
- چرا روش علمی مهم است؟
روش علمی سنگ بنای علم مدرن است. بدون یک روش مدون برای تعیین سوالات و پاسخهای آنها، ما علم و دانشی را که امروز داریم نداشتیم.
مراحل روش علمی
1- یک سوال بپرسید
2- اطلاعات را جمع آوری و مشاهده کنید (تحقیق کنید)
3- جواب را حدس بزنید (فرضیه بسازید)
4- فرضیه خود را مورد آزمون قرار دهید
5- نتایج آزمون خود را تجزیه و تحلیل کنید
6- نتیجه گیری را ارائه کنید.
دربارهٔ تعریف پژوهش تعاریف متعددی صورت گرفتهاست و در اکثر کتابهای روش تحقیق و پژوهش ابتدا به تعریف آن پرداخته میشود. گاه برای تعریف پژوهش به صورت خاص و با جامعه هدفی ویژه بهره برده میشود.
- تعریف پژوهش:
پژوهش یا تحقیق یک روند هوشمندانه، هوشیارانه، خلاقانه و سامانمند برای یافت، بازگویی و بازنگری پدیدهها، رخدادها، رفتارها و انگاشتهها است. پژوهش همچنین برای استفاده از پدیدههای موجود برای دست یافتن به راهکارهای عملی و فناوریها بهکار میرود. به طور معمول پژوهشگر نتایج پژوهش خود را در مجلههای علمی ارائه میدهد. پژوهش در دو بعد (یافت پرسش پژوهش) و دیگر (پاسخ دادن به آن) میباشد.
- تعریف دیگری از پژوهش:
پژوهش، به معنای عام، بررسی یا کاوشی سخت کوشانه و به معنای خاص، تحقیق و تجربهای جامع با هدف کشف واقعیتهای نو و تفسیر درست این واقعیتها، تجدید نظر در نتیجهگیریها، نظریهها و قوانین پذیرفته شده در پرتو واقعیتهای کشف شده و به کارگیری عملی نتیجهگیریها، نظریهها و قوانین جدید است. در معنایی دیگر، پژوهش فرایند رسیدن به راه حلهای قابل اطمینان از طریق گردآوری، تحلیل و تفسیردادهها به گونهای برنامهریزی شده و نظاممنداست.
- اهمیت پژوهش
پژوهش یکی از اساسیترین نیازها برای نیل به پیشرفت و توسعه همه جانبه یک کشور است و قدرت و استقلال هر کشوری بر پژوهش و تولید علم استوار است. بنابر این نوع و سطح فعالیتهای پژوهشی یکی از شاخصهای اصلی توسعه و پیشرفت محسوب میشود. موفقیت در تمام فعالیتهای مربوط به توسعه از جمله صنایع، کشاورزی و خدمات به نحوی به گسترش فعالیتهای پژوهشی بستگی دارد. پژوهش یکی از محورهای مهمی است که ضامن پیشرفت و توسعه پایدار در هر کشور به شمار میآید. اگر پژوهشی صورت نگیرد، دانش بشری افزایش نخواهد یافت و دچار سکون و رکود خواهد شد. بدون انجام پژوهش، امور آموزشی نیز از پویایی و نشاط لازم برخوردار نخواهد بود. ازاین رو یکی از عوامل اساسی پیشرفت در کشورهای توسعه یافته، توجه خاص به امر پژوهش است. اصولاً پیشرفت و توسعه، ارتباط مستقیمی با تحقیقات علمی دارد و رشد و توسعه کشورهای پیشرفته در نتیجه سرمایهگذاری در بخش پژوهش است. حجم وسیع پژوهشهای علمی در کشورهای توسعه یافته صنعتی گویای این واقعیت است.
- منطق پژوهش
پژوهش، فرایندی منطقی و معقول است که هدف آن کشف روابط بین پدیدارها است. به دلیل نظم و ترتیب حاکم بر پدیدارها و رویدادها، امکان تنظیم قوانین، اصول و نظریهها در رشتههای گوناگون فراهم شده است و این قوانین و اصول و نظریهها، به نوبه خود گویای نظم و همسانی موجود در پدیدههاست.
- مراحل پژوهش علمی عبارتند از:
- انتخاب موضوع
- بیان سؤال یا مسئله
- فرضیهسازی
- جمعآوری اطلاعات و آزمودن فرضیهها
- طبقهبندی اطلاعات و تحلیل نتایج آزمونها
- نتیجهگیری
- انواع پژوهش:
1-پژوهش پایه (بنیادی) و پژوهش کاربردی
-پژوهش پایه (بنیادی) و پژوهش کاربردیپژوهش پایهای میتواند زمینهٔ «پژوهش کاربردی» را فراهم آورد، اما در وهلهٔ اول متوجه کاربرد آن در زندگی انسانها نیست. در حالی که پژوهشهای کاربردی دارای جنبهٔ عملی و مستقیماً متوجه حل مشکلات جامعه و بشریت میباشد. در ضرورت انجام این دو دسته از مطالعات شکی نیست. به عنوان مثال تصمیم گیرندگان سیاسی هر کشور به جهت کسب توانایی در ادارهٔ عملی جامعه، نیازمند پژوهشهای کاربردی میباشند و این دسته از پژوهشها خود متکی بر پژوهشهای پایهای هستند.
مطالعهٔ اکتشافی و مطالعهٔ تفصیلی (مطالعهٔ اصلی)
مطالعهٔ اکتشافی، مطالعهای مقدماتی است؛ که بنا بر نوع تحقیق عمدتاً از طریق مطالعات کتابخانهای، مشاهده، یا مصاحبه شکل میگیرد. علت انجام مطالعات اکتشافی عبارتند از:
۱- غنی کردن پرسش پژوهش خود.
از طریق مطالعات اکتشافی اهداف مطالعهٔ خود را بهتر شناخته و حوزهٔ معرفتی خود پیرامون موضوع مورد نظر را گسترش میدهیم. قابل توجهاست که مطالعات اکتشافی به دنبال شناخت اجمالی و کلی از مسئله زوایای مختلف بحث و دیدگاههای مختلف در این زمینه میباشند.
۲- مطالعه و پرس و جو از اهل فن به جهت شناخت منابع و متون اصلی پژوهش.
به عبارت دیگر امکانات مورد نیاز پژوهش و امکانات موجود خود را میشناسیم. (مصاحبه میتواند در مطالعات اجتماعی با نمونهای از افرادی باشد که قرار است تا دربارهٔ موضوعی پیرامون ایشان به تحقیق بپردازیم) مطالعهٔ اکتشافی، کوشش پژوهشگر به جهت کسب آگاهی اجمالی از کاری است که درصدد انجام آن میباشد. مطالعهٔ اکتشافی شبیه مطالعهٔ اجمالی یک کتاب است که در آن با مروری اجمالی بر عنوان کتاب، فهرست مطالب آن و فصول مختلف آن آمادهٔ مطالعهٔ تفصیلی میگردیم. مطالعات اکتشافی پیش زمینهٔ مطالعات اصلی میباشند. بسیاری تصور میکنند که پژوهش یافتن پاسخ پرسشهای آن است. در حالی که پژوهش در درجهٔ اول یافتن پرسشی اصیل و شایستهٔ پرسیدن است.
از طریق مطالعات اکتشافی اهداف مطالعهٔ خود را بهتر شناخته و حوزهٔ معرفتی خود پیرامون موضوع مورد نظر را گسترش میدهیم. قابل توجهاست که مطالعات اکتشافی به دنبال شناخت اجمالی و کلی از مسئله زوایای مختلف بحث و دیدگاههای مختلف در این زمینه میباشند.
2- پژوهشهای توصیفی و پژوهشهای تحلیلی
پژوهش توصیفی دارای صورتی «گزارشی» بدون تأکید بر علتیابی مسئله میباشد. مانند: گزارش یک واقعه یا یک اندیشه که در آن تنها به آنچه موجود است [و نه چرایی امر موجود] توجه میشود. برخی از محققان، مطالعات توصیفی در حوزهٔ وقایع تاریخی (زمان گذشته و نه زمان کنونی) را تحت عنوان پژوهشهای تاریخی جدا از پژوهشهای توصیفی مورد مطالعه قرار میدهند. صرف نظر از جنبهٔ روششناسی خاص مطالعات تاریخی، بسیاری از آنها هم واجد ویژگی گزارشی بودن میباشند.
یکی از روشهایی که به تازگی مورد توجه محققان قرار گرفتهاست، پژوهشهای آنلاین میباشد.
در این پژوهشها توزیع پرسشنامه آنلاین محور پژوهش را تشکیل میدهد.
مهیا نمودن پرسشنامه آنلاین – چگونه یک تحقیق آنلاین را مدیریت کنیم؟
فرض کنید که تصمیم گرفتهاید که یک پژوهش آنلاین انجام دهید. سؤالاتی در ذهنتان هست که مایلید پاسخ داده شوند در حالی که به دنبال راه سریع و ارزانی برای کسب اطلاعات از مشتریان، ارباب رجوع و غیره میباشید. اولین و مهمترین چیزی که باید در مورد آن تصمیم بگیرید این است که هدف تحقیق چیست. مطمئن شوید که میتوانید طی عباراتی این اهداف را به صورت سؤال و موارد قابل اندازهگیری بیان کنید. اگر نمیتوانید این کار را انجام دهید، بهتر است که به دیگر ابزارهای جمعآوری دادهها نظیر گروههای تحت نظر و دیگر روشهای کیفی رو آورید. تحقیقات آنلاین بیشتر بر روی جمعآوری دادههای «کیفی» تمرکز دارند.
۱- اهداف اساسی تحقیق را مرور کنید. به دنبال کشف چه چیزی هستید؟ به عنوان نتیجه تحقیق چه کاری میخواهید انجام دهید؟ تحقیقات آنلاین تنها یکی از راههای جمعآوری دادهها و کمی کردن چشماندازها هست.
۲- تمامی آیتمهای اطلاعات مربوط را که میخواهید داشته باشید، تصور کنید. گزارش نهایی چگونه خواهد بود؟ چه نمودارها و اشکالی تهیه خواهند شد؟ چه اطلاعاتی برای اطمینان از اینکه عمل مورد نظر انجام شده نیاز دارید؟
۳- هر موضوعی در آیتمهای ۱ و ۲ را بر اساس ارزش آن موضوع رتبهبندی کنید. آیتمهای یک و دو را برای اطمینان از اینکه اهداف، موضوعات و اطلاعات مورد نیاز کامل هستند، دوباره ببینید. به خاطر داشته باشید که نمیتوان با پرسیدن سؤالات نادرست، مشکل را حل کرد.
۴- سهولت یا سختی مهیا نمودن اطلاعات در هر کدام از موضوعات برای پاسخگو چگونه است؟ اگر سخت است، آیا راه دیگری برای کسب اطلاعات با پرسیدن سؤالات دیگر وجود دارد؟ شاید این مهمترین قدم باشد. تحقیقات آنلاین بایستی دقیق، واضح و رک باشند. با توجه به ماهیت «وب» و نبود استحکام همراه با آن، اگر پرسشنامه شما هم بسیار پیچیده باشد و به راحتی قابل فهم نباشد، نرخ کسانی که کار را ول میکنند، بالا خواهد بود.
۵- دنبالهٔ مناسبی برای موضوعاتی که باید بدون جهت گیری باشند، خلق کنید. مطمئن شوید سؤالاتی که اول پرسیده میشوند، نتیجه سؤالی که بعداً پرسیده میشود را تحت تأثیر قرار ندهد. گاهی فراهم نمودن اطلاعات فراوان یا واضح نشان دادن هدف تحقیق، خود میتواند باعث جهت گیری شود. هنگامی که دنبالهای از موضوعات داشته باشید، میتوانید برنامهٔ اولیهای از یک تحقیق داشته باشید. اضافه کردن یک متن در مقدمه که به توضیح پروژه پرداخته و انتظارات مورد نظر از پاسخ دهنده را ذکر میکند، پسندیدهاست. داشتن عباراتی در پایان برای تشکر و نیز اطلاعاتی در مورد اینکه چگونه میتوانند پس از انتشار از نتیجه تحقیق آگاه شوند، کاری حرفهای است.
۶- نوع سؤالاتی که برای پاسخدهی مناسبترین بوده و از قدرت کافی برای برآورده ساختن نیازهای تحلیلی برخوردارند را تعیین کنید.بدین معنی که آیا میخواهید سوال های متن باز، دوگزینهای، چند گزینهای، رتبه دهی، مقیاسی یا مجموع ادامه دار (مقیاس نرخی) استفاده کنید. در اینجا خط درستی وجود دارد که بایستی از روی آن عبور کنید؛ عموماً پیش نیازهای تجزیه و تحلیل قوی به سمت طرح سؤالهای پیچیدهتر رهنمون میشوند. به هر حال چند ابزار وجود دارد که میتواند کار را راحت تر کند:
صفحات بخشبندی شده – از اینکه تحقیقات در یک صفحه گسترده که نیاز به پایین رفتن مداوم داشته باشد، پرهیز کنید. به عنوان یک ضرورت، صفحات بخش بخش شده ارائه کنید. در عین حال از اینکه تنها یک سؤال در هر صفحه داشته باشید نیز دوری کنید. زیرا این مورد باعث زیاد شدن مدت زمان مورد نیاز برای تکمیل تحقیق شده و احتمال ترک کردن تحقیق را بالا میبرد.
پریدن منطقی – به منظور هوشمند کردن تحقیقتان از پریدن منطقی استفاده کنید. از جملاتی نظیر «اگر به سؤال اول پاسخ منفی دادید، آنگاه به سؤال چهارم جواب دهید» پرهیز کنید. این کار باعث دلزدگی پاسخ دهنده شده و نرخ ترک را بالا میبرد. تحقیق را طوری طراحی کنید که از منطق صفحه استفاده میکند؛ بدین ترتیب، مسیر سؤالات درست به صورت خودکار بر اساس پاسخهای پیشین تعیین میشوند.
۷- سؤالات را بنویسید. ممکن است که نیاز باشد برای هر موضوع چند سؤال نوشته شده و بهترین آنها انتخاب شود. ممکن است که حتی بهتر باشد که تحقیق به چند بخش تقسیم شود.
۸- توالی سؤالات را مشخص کنید تا بدون جهت گیری باشند.
۹- تمامی مراحل فوق را تکرار کنید تا هر سوراخ بزرگی را پیدا کنید. آیا پرسشها واقعاً پاسخ داده شدهاند؟ آیا کسی آنها را برایتان مرور کرده است؟
۱۰- مدت تحقیق را زمانبندی کنید. یک تحقیق باید کمتر از پنج دقیقه طول بکشد. با سه تا چهار سؤال در دقیقه شما محدود به حدود پانزده سؤال میشوید. یک سؤال متنی باز، معادل سه سؤال چند گزینهای است. اغلب نرمافزارهای آنلاین، مدت زمانی که پاسخگو صرف پاسخ دادن به پرسشها صرف میکند را محاسبه میکنند.
۱۱- تحقیق را بین بیست نفر یا بیشتر پیش آزمون کنید. بازخور آنها را همراه با جزئیات بگیرید. آنها در مورد کدام قسمت اطمینان نداشتند؟ آیاسؤالی در مورد آن داشتند؟ آیا آنها نسبت به آنچه که شما خواسته بودید، بد فهمی داشتند؟ آیا دیدگاهی داشتند که در پرسشها و پاسخها منعکس نشده بود؟
یک راه آسان برای این کار ایجاد یک بررسی دیگر با تعدادی سؤال پاسخ آزاد همزمان با پروژه اصلیتان است که میتوان آن را تحقیق بازخور نامید.
تحقیق اصلی را به گروه آزمایشی ایمیل کرده و پس از آن تحقیق بازخور را نیز برایشان بفرستید
با این روش، میتوانید نظرات گروه آزمایشتان را در مورد چگونگی عمل و نیز کاربردی بودن تحقیق اصلیتان را با استفاده از تحقیق بازخورد کسب کنید.
۱۲- بر اساس بازخوردهایی که میگیرید، در پرسشنامه آنلاینتان بازنگری کنید.
۱۳- تحقیق را به همه پاسخ دهندگان بفرستید.
تحقیقات آنلاین یک گزینه فوقالعاده در برابر تحقیقات گران پستی و تلفنی است. تنها چند هشدار در مورد این نوع از تحقیقات وجود دارد که به هر حال باید از آنها آگاه باشید. اگر تلاش میکنید که تحقیقی را بر اساس نمونهای که نماینده جامعه اصلی باشد، لطفاً این را در نظر داشته باشید که همه افراد آنلاین نیستند. همینطور تحقیقات آنلاین مورد قبول همه نیست. تحقیقات ما نشان دادهاست که بافت جمعیتی که به دعوتنامههای تحقیقات آنلاین پاسخ میدهند، تحت سوگیری افراد جوانتر است.
- جمع بندی:
موفقیت روزافزون علم در شناخت جهان هدفدار و قانونمند که با تکیه بر ابتکارات خلاقیتهای به ودیعه نهاده شده از سوی خدای متعال در وجود بشر و بهره برداری از قدرت شگرف اندیشه آدمی صورت گرفته، فضای زندگی جدیدی را برای انسانها به ارمغان آورده است
این فضای جدید و این تمدن نوظهور که خود برخاسته از تعاملات عمیق میان تمدنی و میان فرهنگی است، موجد خواستها، نیازها، اندیشهها مسائل و مشکلاتی است که به نوبه خود توسعه علم و اندیشه را میطلبند
در این مسیر اندیشههای ژرف در قالب پژوهشهای بنیادین صورت بحث پذیر به خود میگیرند و دستمایه انجام پژوهشهای کاربردی میشوند تا خواستها و نیازها را پاسخ گویند و راهحلهای بهتر و بیشتری برای مسائل و مشکلات جوامع بشری پیشنهاد کنند و همین جاست که نقش موثر و سهم بسزای بخش تحقیقات در روند تحولات جوامع آشکار میشود
تحولات زندگی بشر در قرن بیستم نشان از گسترش روز افزون اهمیت علم و تحقیق داشت، به ویژه در نیمه دوم این قرن کشورهای صنعتی و در حال توسعه با آگاهی از نقش پژوهش در خلق فنآوری و شتابدهی برای توسعه، عمده توجه خود را مصروف تقویت و ارتقای بخش تحقیق نموده اند. از این روست که میتوان گفت بین پیشرفت بخش تحقیق و شتاب توسعه فراگیر و پایدار در هر کشور ارتباط مستقیم برقرار است
نقش پژوهش در توسعه همهجانبه پایدار چنان برجسته و انکارناپذیر است که میتوان آن را بدون تردید نیروی محرک توسعه در همه حوزهها اعم از فرهنگ، اقتصاد، سیاست و جامعه دانست. اما علی رغم اعتراف و اذعان نسبت به اهمیت مقوله پژوهش، این حوزه با دشواریهای ساختاری و عملکردی فراوانی مواجه است.
پژوهش به آموزش بهتر میانجامد، چرا که دانش نو و برنامههای آموزشی، مکمل یکدیگرند.
